Bivša tvornica PS „Vitezit"
Iznad remedijacijske vrijednostiIspitani mediji
Sažetak
Lokacija je dio nekadašnjeg industrijskog kompleksa „Vitezit" u industrijskoj zoni Viteza, na oko milion kvadratnih metara. Pogon je osnovan pedesetih godina i decenijama proizvodio prvenstveno materijale vojne namjene — raketna goriva, industrijske eksplozive i detonatorske štapine — uz kasniju preradu PVC-a. Nakon stečaja zemljište je isparcelisano i privatizovano; ispitani dio danas je u vlasništvu kompanije Bioenergy i koristi se za skladištenje materijala i proizvodnju peleta. Kroz sredinu lokacije protiče potok Prala, koji nizvodno teče prema poljoprivrednim i stambenim područjima i ulijeva se u Lašvu. Ispitivanje je u tlu i u sedimentu potoka pokazalo selen na nivou koji ukazuje na potrebu za sanacijom, a u vodi potoka i u bunaru na lokaciji kadmij iznad propisane granice. Uz to, više metala bilo je iznad nivoa na kojem se zemljište više ne smatra čistim, dok zagađenja povezana s naftom, rastvaračima i eksplozivima nisu pronađena iznad granica.
Nalazi ispitivanja
Nalazi koji zahtijevaju pažnju
- U površinskom i dubljem sloju tla, kao i u sedimentu potoka Prale, selen je dostigao nivo koji ukazuje na potrebu za sanacijom — najozbiljniji nalaz na lokaciji.
- Kadmij je bio iznad propisane granice u vodi potoka Prale i u bunaru na samoj lokaciji, koji se koristi za tehničke potrebe.
- Kadmij, nikal, bakar, cink, kobalt i olovo bili su iznad nivoa na kojem se zemljište više ne smatra čistim, uglavnom u površinskom tlu i u sedimentu potoka.
Pozitivni nalazi
- Osim selena, svi ostali ispitani metali ostali su unutar remedijacionih granica u tlu i sedimentu — najteža kategorija zagađenja nije potvrđena ni za jedan drugi metal.
- Uprkos dugoj historiji hemijske i eksplozivne proizvodnje, hlorirani rastvarači, isparljiva aromatska jedinjenja i zagađenja povezana s naftom bili su unutar granica u tlu, sedimentu i vodi.
- U vodi potoka i u bunaru, ispitane materije osim kadmija zadovoljile su propisane granice kvaliteta vode.
Galerija fotografija
Rezultati projekta predani su nadležnim institucijama kao osnova za unapređenje regulative i strateško planiranje daljnjih aktivnosti.
Pravni osnov
- Odluka o karakterizaciji površinskih i podzemnih voda, referentnim uslovima i parametrima za procjenu stanja voda i monitoringa voda („Službene novine FBiH“ br. 01/14)
- Pravilnik o graničnim i remedijacionim vrijednostima zagađujućih, štetnih i opasnih materija u zemljištu („Službeni glasnik RS“ br. 82/21)
Zbog nedostatka referentnih vrijednosti za tlo i sediment u Federaciji BiH, pravilnik Republike Srpske primjenjuje se kao referentni okvir radi metodološke dosljednosti između entiteta.
